Dikkat ve Öğrenme Testleri

Dikkat ve öğrenme testleri nedir?

Dikkat ve öğrenme testleri, çocuğun dikkatini sürdürme, dürtülerini kontrol etme, bilgiyi akılda tutma ve okuma-yazma gibi temel akademik becerilerini nesnel verilerle ölçen değerlendirme araçlarıdır. “Dikkati çok dağınık” ya da “Okumayı bir türlü oturtamadı” gibi gözlemlerin arkasında hangi becerilerin zorlandığını görmeye yardımcı olurlar.

Bakırköy'deki merkezimizde kullanılan araçlar iki ana grupta toplanır:

• Dikkat ve bilişsel performans testleri: Bilgisayar ortamında uygulanan MOXO d-CPT ve CNS Vital Signs gibi testler; dikkat, tepki süresi, dürtüsellik ve işlem hızı hakkında ölçülebilir bilgi sağlar.
• Öğrenme ve okuma-yazma değerlendirmeleri: Okuma-yazma bataryası, erken okur yazarlık, hızlı isimlendirme ve çalışma belleği ölçümleri, öğrenme sürecinin hangi halkasında güçlük olduğunu gösterir.

DEHB tanısı bir testle konur mu?

Hayır; DEHB (dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu) tanısı tek bir testle değil, hekimin yaptığı klinik değerlendirmeyle konur. DSM-5, DEHB'yi nörogelişimsel bozukluklar arasında sınıflar; tanı için belirtilerin birden fazla ortamda (örneğin hem evde hem okulda) görülmesi, çocuğun işlevselliğini etkilemesi ve başka nedenlerle daha iyi açıklanamaması gerekir. Bu bilgiler ancak ayrıntılı görüşme, gelişim öyküsü ve aile ile öğretmen gözlemleriyle toplanabilir.

Dikkat testleri bu sürecin önemli ama tamamlayıcı bir parçasıdır. Test sonucu dikkat güçlüğüne işaret etse bile tek başına tanı anlamına gelmez; sonucun olağan çıkması da güçlüğün olmadığını tek başına göstermez. Merkezimizde tanı ve gerektiğinde ilaç tedavisi kararı, çocuk ve ergen psikiyatristimiz Uzm. Dr. Esengül Kayan tarafından verilir; psikologlar ilaç yazmaz. Psikiyatrik değerlendirmenin nasıl işlediğini çocuk ve ergen psikiyatrisi sayfamızda bulabilirsiniz.

Hangi durumlarda dikkat ve öğrenme testi önerilir?

Dikkat ve öğrenme testi, çocuğun okulda ya da günlük yaşamda yaşadığı zorlukların dikkat, bilgi işleme veya okuma-yazma becerileriyle ilişkili olabileceği düşünüldüğünde önerilir. Başlıca durumlar şunlardır:

• Ders ya da ödev sırasında dikkatini sürdürmekte zorlanma, sık dalgınlık
• Yönergeleri unutma, eşyalarını kaybetme, işleri yarım bırakma
• Yerinde duramama, sırasını beklemekte güçlük, düşünmeden hareket etme
• Okumada belirgin yavaşlık, harfleri karıştırma, yazımda süregelen hatalar
• Okuduğunu anlamakta ya da matematik işlemlerinde yaşıtlarına göre zorlanma
• Çabaya rağmen akademik başarının beklenenin altında kalması
• Okul öncesi dönemde okuma yazmaya hazırlığın değerlendirilmek istenmesi

Bu işaretler tek başına DEHB ya da özgül öğrenme güçlüğü olduğu anlamına gelmez. Uykusuzluk, kaygı, işitme veya görme sorunları ve ekran alışkanlıkları gibi pek çok etken de benzer bir görünüme yol açabilir; değerlendirmenin amacı bu ayrımı yapabilmektir.

Merkezimizde hangi dikkat ve öğrenme testleri uygulanıyor?

Merkezimizde dikkat, bilişsel performans ve okuma-yazma becerilerini değerlendiren testler, uygulayıcı eğitimini almış uzmanlarımız tarafından uygulanır. Hangi testlerin seçileceği çocuğun yaşına ve değerlendirme sorusuna göre belirlenir.

Bu testleri merkezimizde uygulayan uzmanlarımız:

• Dilek Kanak (Uzman Psikolog): MOXO, OYAB, özgül öğrenme güçlüğü klinik değerlendirmesi, Erken Okur Yazarlık Testi, Hızlı İsimlendirme Testi ve Çalışma Belleği Ölçeği
• Dilruba Şahin (Klinik Psikolog): MOXO d-CPT, CNS Vital Signs, Erken Okur Yazarlık Testi, Hızlı İsimlendirme Testi ve Çalışma Belleği Ölçeği
• Kübra Arıkan (Klinik Psikolog): MOXO
• İlayda Gün (Çocuk Gelişimci ve Eğitimcisi): Erken Okur Yazarlık Testi

MOXO testinin nasıl uygulandığını ve neyi ölçtüğünü MOXO dikkat testi yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Değerlendirme süreci merkezimizde nasıl işler?

Dikkat ve öğrenme değerlendirmesi, merkezimizin dört aşamalı danışmanlık modeline göre ilerler ve her aşamada aileyle iş birliği içinde yürütülür.

1. Başvuru ve ilk görüşme: Çocuğunuzun gelişim öyküsünü, okul yaşantısını, ödev alışkanlıklarını ve zorlandığı durumları dinleriz. Karne, öğretmen görüşü ve önceki raporlar bu aşamada çok değerlidir.
2. Bireyselleştirilmiş planlama: Değerlendirme sorusuna göre test grubunu seçeriz. Gerekirse zekâ ve gelişim testleri gibi tamamlayıcı ölçümleri ya da çocuğun sınıf ortamında gözlemlenmesini plana ekleriz.
3. Değerlendirmenin uygulanması: Testler, çocuğunuzun yaşına ve dikkat süresine uygun biçimde, gerekirse birden fazla oturuma bölünerek uygulanır.
4. Sonuçların paylaşılması ve takip: Bulguları yazılı rapor ve aile görüşmesiyle paylaşırız. Tanı sorusu olan durumlarda değerlendirme hekimin klinik görüşmesiyle bütünleştirilir; destek süreci başlarsa ilerleme düzenli olarak izlenir.

Testlerden sonra hangi destek programları uygulanabilir?

Test sonuçları, çocuğunuza özel bir destek planının hazırlanmasına yön verir; merkezimizde bu planın parçası olabilecek yapılandırılmış müdahale programları da uygulanır.

• Attentioner: DEHB'si olan çocuklarda dikkat ve dürtü kontrolü becerilerini adım adım çalışan, yapılandırılmış bir dikkat eğitimi programıdır. Merkezimizde Dilek Kanak tarafından uygulanır.
• Türkçe-PREP: Okumanın temelindeki bilişsel süreçleri (özellikle eşzamanlı ve ardıl işlemleme) desteklemeyi amaçlayan bir müdahale programıdır; okuma güçlüğü yaşayan çocuklar için planlanabilir. Programın uygulayıcısı da Dilek Kanak'tır.
• Özel eğitim ve ev seansları: Okuma, yazma ve matematik becerilerine yönelik bireysel eğitim ile dikkat, odaklanma ve hafıza çalışmaları planlanabilir.
• Okul ile iş birliği: Sınıfta oturma yeri, yönergelerin parçalara bölünmesi gibi düzenlemeler, sizin onayınızla öğretmenle birlikte konuşulabilir.

Desteğin ne kadar süreceği için önceden belirli bir süre vermek mümkün değildir; plan, çocuğunuzun ilerlemesine göre düzenli aralıklarla gözden geçirilir.

Değerlendirme sürecinde ailenin rolü nedir?

Aile, değerlendirmenin hem en önemli bilgi kaynağı hem de sonrasındaki desteğin evdeki uygulayıcısıdır. Çocuğunuzun evdeki dikkat ve ödev alışkanlıklarına dair gözlemleriniz, test sonuçlarını doğru yorumlamamızı sağlar.

• Değerlendirme günü çocuğunuzun uykulu ya da aç olmamasına, dinlenmiş gelmesine dikkat edin.
• Gözlük ya da işitme cihazı kullanıyorsa yanında olsun.
• Çocuğunuz düzenli bir ilaç kullanıyorsa bunu önceden bize bildirin; ilaç kullanımında hekime danışmadan hiçbir değişiklik yapmayın.
• Testi bir sınav gibi değil, bilgisayarda ve masada yapılacak etkinlikler olarak sakin bir dille anlatın.
• Karne, öğretmen notları ve önceki raporları yanınızda getirin.
• Sonrasında önerilen rutinleri (sabit ödev saati, kısa çalışma aralıkları, sade bir çalışma ortamı gibi) evde tutarlı biçimde uygulayın.

Ne zaman dikkat ve öğrenme değerlendirmesi için başvurmalısınız?

Dikkat veya öğrenmeyle ilgili güçlük birkaç aydır sürüyor, hem evde hem okulda gözleniyor ve çocuğunuzun başarısını ya da özgüvenini etkiliyorsa bir değerlendirme için uygun zamandır. Öğretmenin benzer gözlemleri paylaşması da önemli bir işarettir.

Okuma yazmadaki zorlanmanın erken fark edilmesi, desteğin zamanında başlamasını sağlar; bu nedenle “Biraz büyüsün, geçer” diye uzun süre beklemek yerine uzman görüşü almanızı öneririz. Bakırköy'deki merkezimizde ilk görüşmede çocuğunuza uygun değerlendirme planını birlikte oluşturur, gerekirse psikiyatrik değerlendirme ve destek süreçlerini aynı çatı altında planlarız. Randevu için telefon, WhatsApp veya başvuru formu aracılığıyla bize ulaşabilirsiniz.