Oyun Terapisi

Oyun terapisi nedir?

Oyun terapisi, çocukların duygularını, düşüncelerini ve yaşantılarını doğal iletişim dilleri olan oyun aracılığıyla ifade etmelerine ve işlemelerine yardım eden, eğitimli bir terapistin yürüttüğü bir terapi yaklaşımıdır. Yetişkinler zorlandıklarında konuşur; küçük çocuklar ise çoğu zaman yaşadıklarını oynar.

Oyun terapisinde sık kullanılan bir ifadeyle oyun çocuğun dili, oyuncaklar ise kelimeleridir. Terapist, özel olarak düzenlenmiş bir oyun odasında çocuğun oyununu izler, anlamlandırır ve ona güvenli bir ilişki sunar. Bu nedenle oyun terapisi “sadece oyun oynamak” değildir; belirli hedefleri olan, düzenli ve planlı bir süreçtir. Bir seansın nasıl ilerlediğini oyun terapisi nasıl işler yazımızda ayrıntılı anlattık.

Oyun terapisi çocuğa şu alanlarda destek olmayı amaçlar:

• Duygularını tanıma, adlandırma ve güvenli yollarla ifade etme
• Zorlayıcı yaşantıları kendi hızında anlamlandırma
• Öfke ve hayal kırıklığı gibi yoğun duyguları düzenleme
• Kendine güven, problem çözme ve ilişki kurma becerilerini geliştirme

Oyun terapisi hangi durumlarda ve ne zaman önerilir?

Oyun terapisi, çocuğun duygusal ya da davranışsal bir zorluğu birkaç haftadır sürüyor ve evde, okulda ya da arkadaşlık ilişkilerinde günlük yaşamını etkiliyorsa önerilir. Sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

• Ayrılık kaygısı, korkular ve yeni ortamlara uyum güçlüğü
• Öfke nöbetleri, sık ağlama, saldırgan ya da içe kapanık davranışlar
• Kardeş doğumu, boşanma, taşınma, hastalık ya da kayıp gibi yaşam değişiklikleri
• Duygularını sözle anlatmakta zorlanma, düşük özgüven
• Ebeveyn–çocuk ilişkisinde ve bağlanmada güçlükler
• Gelişimsel farklılığı olan çocuklarda iletişim ve etkileşimin desteklenmesi

Bu davranışların bir kısmı gelişimin olağan dönemlerinde de görülebilir ve tek başına bir sorun ya da tanı anlamına gelmez. Ne zaman başvuracağınızdan emin değilseniz ilk görüşme, durumun desteğe ihtiyaç duyup duymadığını netleştirmek için iyi bir başlangıçtır.

Merkezimizde hangi oyun terapisi yaklaşımları uygulanır?

Merkezimizde çocuk merkezli oyun terapisi, Theraplay® ve mentalizasyon temelli, duygu düzenleme odaklı oyun terapisi uygulanır; ekibimizde deneyimsel oyun terapisi eğitimi almış uzmanlar da bulunur.

Çocuk merkezli oyun terapisi

Oyunu çocuğun yönlendirdiği, terapistin kabul eden ve yargılamayan bir tutumla çocuğun duygularını yansıttığı bir yaklaşımdır. Merkezimizde Dilruba Şahin, APT (Association for Play Therapy) onaylı bir programda aldığı çocuk merkezli oyun terapisi eğitimiyle bu alanda çalışır.

Theraplay®

Theraplay®, ebeveyn ile çocuk arasındaki bağı güçlendirmeyi amaçlayan, bağlanma odaklı bir oyun ve aile terapisi yaklaşımıdır. Ebeveyn seanslara aktif olarak katılır; terapist yapı, katılım, bakım ve meydan okuma boyutlarındaki eğlenceli oyunlarla etkileşimi yönlendirir. Süreç genellikle ebeveyn–çocuk etkileşiminin gözlendiği bir değerlendirmeyle (Marschak Etkileşim Metodu) başlar. Merkezimizde Gözde İlhan Karadağ seanslarında Theraplay® yaklaşımını kullanır.

Mentalizasyon temelli ve duygu düzenleme odaklı oyun terapisi

Bu yaklaşım, çocuğun kendisinin ve başkalarının duygu, düşünce ve niyetlerini anlamlandırabilmesini (mentalizasyon) ve yoğun duygularını düzenleyebilmesini destekler. Öfke ve davranış zorluklarında davranışı yalnızca durdurmaya değil, altındaki duyguyu anlamaya odaklanır. Merkezimizde Kübra Arıkan oyun terapisi çalışmalarında bu yaklaşımlardan yararlanır.

Deneyimsel oyun terapisi

Deneyimsel oyun terapisinde çocuk, yaşantılarını oyun içinde yeniden deneyimleyerek işler; terapist çocuğun verdiği rollerle oyuna katılabilir. Merkezimizde Dilek Kanak ve Gözde İlhan Karadağ bu alanda eğitim almıştır.

Oyun terapisi yaklaşımları birbirinden nasıl ayrılır?

Oyun terapisi yaklaşımları temel olarak oyunu kimin yönlendirdiği, neye odaklandığı ve ebeveynin seansta yer alıp almadığı bakımından birbirinden ayrılır.

Hangi yaklaşımın uygun olduğuna, ilk görüşme ve gözlemlerin ardından çocuğun yaşı, ihtiyacı ve ailenin durumu birlikte değerlendirilerek karar verilir. Gerektiğinde yaklaşımlar birbirini tamamlayacak biçimde bir arada kullanılabilir.

Oyun odası nasıl bir yerdir?

Oyun odası, çocuğun kendini güvende hissederek duygularını oyuncaklar ve malzemeler aracılığıyla ifade edebileceği, bu amaçla düzenlenmiş bir terapi odasıdır. Odadaki malzemeler rastgele değil, çocuğun farklı duyguları ve yaşantıları ifade edebilmesine olanak verecek şekilde seçilir.

Oyun terapisi odalarında genellikle bebekler ve aile figürleri, ev eşyaları, araçlar, hayvan figürleri, kuklalar, boya ve çizim malzemeleri ile oyun hamuru gibi malzemeler bulunur. Odada az sayıda ama açık ve tutarlı kural vardır: çocuk kendine, terapiste ya da odaya zarar vermez. Bu sınırlar çocuğa güven verir.

Bakırköy Cevizlik'teki merkezimiz bahçeli, tarihi bir ahşap evde yer alır; ev sıcaklığındaki bu ortamda oyun terapisi için ayrılmış oyun odalarımız bulunur.

Oyun terapisi kaç yaşa kadar uygulanır?

Oyun terapisi en sık yaklaşık 3–12 yaş arasındaki çocuklarla kullanılır; ancak yaş sınırı katı değildir ve çocuğun gelişim düzeyine göre belirlenir.

• Bebeklik ve erken çocukluk: Ebeveynin seansa katıldığı Theraplay® gibi ilişki odaklı çalışmalar daha küçük yaşlarda da kullanılabilir.
• Okul öncesi ve ilkokul: Oyun, terapinin ana dilidir.
• Ön ergenlik: Oyun, çizim, masa oyunları ve konuşma bir arada kullanılır.
• Ergenlik: Genellikle konuşmanın öne çıktığı psikoterapi tercih edilir; yaratıcı teknikler yine kullanılabilir.

Gelişimsel farklılığı olan ya da otizm spektrumunda yer alan çocuklarda, ilişki ve etkileşimi oyun üzerinden destekleyen DIR Floortime yaklaşımı da değerlendirilebilir. Yaş aralıkları yaklaşıktır; her çocuğun gelişim hızı farklıdır.

Merkezimizde oyun terapisi süreci nasıl ilerler?

Oyun terapisi süreci merkezimizde dört aşamada ilerler ve genellikle ebeveynlerle yapılan bir görüşmeyle başlar.

1. Başvuru ve ilk görüşme: Ebeveynlerle çocuğun gelişim öyküsü, başvuru nedeni ve ailenin beklentileri konuşulur; ardından çocukla tanışma ve gözlem seansları yapılır.
2. Bireyselleştirilmiş planlama: Çocuğun ihtiyacına uygun yaklaşım, hedefler ve ebeveynin sürece katılım biçimi belirlenir.
3. Terapi sürecinin başlatılması: Seanslar düzenli olarak, aynı terapistle ve mümkün olduğunca aynı oyun odasında yürütülür; bu tutarlılık çocuğa güven verir.
4. İlerleme takibi ve değerlendirme: Düzenli ebeveyn görüşmeleriyle gelişim izlenir, gerekirse plan güncellenir; terapinin bitişi de çocukla birlikte hazırlanır.

Seans sıklığı ve süresi ilk değerlendirmede, çocuğun ihtiyacına göre planlanır.

Ebeveynin oyun terapisindeki rolü nedir?

Ebeveyn, oyun terapisinin vazgeçilmez ortağıdır; çocuğun seansta yaşadığı değişimin günlük yaşama taşınması büyük ölçüde evdeki ilişkiye bağlıdır.

• Ebeveyn görüşmeleri: Çocuk merkezli ve mentalizasyon temelli çalışmalarda ebeveynlerle düzenli aralıklarla ayrı görüşmeler yapılır.
• Seansa katılım: Theraplay® sürecinde ebeveyn seansın doğrudan bir parçasıdır ve çocuğuyla birlikte oynar.
• Seans sonrası tutum: “Ne yaptınız, neler konuştunuz?” diye sorgulamak yerine “Seni bekledim, hadi eve gidelim” gibi baskısız bir ilgi gösterin.
• Evde oyun zamanı: Terapistin önerisiyle, oyunu çocuğun yönlendirdiği kısa ve düzenli oyun zamanları planlanabilir.

Ebeveynlerin kendi zorlanmalarını ele almak ve evdeki tutumlarını gözden geçirmek istedikleri durumlarda ebeveyn danışmanlığı da süreci destekler.