Projektif Testler

Projektif test nedir?

Projektif test, kişiye belirsiz bir uyaran (mürekkep lekesi, bir resim, yarım bırakılmış bir cümle ya da boş bir kâğıt) sunarak verdiği serbest yanıtlardan duygusal dünyasını anlamaya çalışan psikolojik bir değerlendirme yöntemidir. "Projektif" adı, kişinin belirsiz bir uyarana kendi duygularını, beklentilerini ve kaygılarını yansıtacağı (projeksiyon) düşüncesinden gelir.

Bu testlerde doğru ya da yanlış cevap yoktur. Çocuk bir resim çizer, bir kartta ne gördüğünü anlatır ya da bir resimden hikâye kurar. Çocuklar yaşadıklarını çoğu zaman sözcüklerle anlatamaz; çizim, hikâye ve oyun ise onlar için daha doğal bir dildir. Projektif testler bu dili dikkatle ve sistemli biçimde okumaya yardım eder. Çizimlerin neler anlatabileceğini çocuk çizimleri ne anlatır yazımızda daha ayrıntılı ele aldık.

Projektif testler objektif testlerden nasıl ayrılır?

Objektif testler belirli becerileri standart sorularla ölçüp yaş normlarıyla karşılaştırırken, projektif testler kişinin iç dünyasını serbest yanıtlar üzerinden anlamaya çalışır. Örneğin zekâ ve gelişim testleri ile dikkat ve öğrenme testleri bir becerinin düzeyine yanıt ararken, projektif testler çocuğun nasıl hissettiğine ve neler yaşadığına ışık tutar.

İki yaklaşım birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. Okulda zorlanan bir çocukta zekâ ve dikkat testleri bilişsel profili gösterirken, projektif testler aynı tabloya eşlik eden kaygıyı ya da duygusal yükü görünür kılabilir.

Merkezimizde hangi projektif testler kullanılır?

Bakırköy'deki merkezimizde Rorschach, CAT, TAT, çocuk çizimleri (çizim testleri), Peri Masalları Testi ve Beier Cümle Tamamlama Testi gibi araçlar, bu alanda eğitim almış uzmanlarımız tarafından kullanılır. Hangi testlerin seçileceğine kişinin yaşı ve başvuru nedeni dikkate alınarak karar verilir; her değerlendirmede tüm testler uygulanmaz.

Uzmanlarımızdan Nadin Dença Nerse, Rorschach ve Projektif Testler Derneği'nden Rorschach, CAT, TAT, Çocuk Çizimleri ve Peri Masalları Testi eğitimlerini tamamlamıştır; Çizim Testleri'nin Türkiye standardizasyonu projesinde aktif görev almıştır ve yetişkin, ergen ve çocuklarla çalışır. Dilruba Şahin Resim Yorumlama ve Projektif Çizim Testleri uygulayıcısıdır. Gözde İlhan Karadağ ise Türk Psikologlar Derneği'nin çocuk değerlendirme testleri eğitimi kapsamında Resim Çizme Testleri ve Beier Cümle Tamamlama Testi eğitimi almıştır.

Projektif değerlendirme kimler için ve ne zaman gerekir?

Projektif değerlendirme, bir çocuğun, ergenin ya da yetişkinin yaşadığı zorluğun duygusal boyutunu daha iyi anlamak gerektiğinde, genellikle ilk görüşmenin ardından uzman tarafından önerilir. Şu durumlarda gündeme gelebilir:

• Çocukta kaygı, korku, öfke ya da içe kapanma gibi duygusal zorlanmalar olduğunda
• Davranışlarda nedeni anlaşılamayan bir değişiklik fark edildiğinde
• Boşanma, kayıp, taşınma ya da kardeş doğumu gibi yaşam olaylarının ardından
• Duygularını sözle anlatmakta zorlanan küçük çocuklarda
• Ergenlerde kimlik, ilişki ve benlik algısıyla ilgili sorular öne çıktığında
• Psikoterapiye başlamadan önce süreci daha iyi planlamak için

Her çocuğa projektif test gerekmez. Yukarıdaki işaretler tek başına bir sorun ya da tanı anlamına gelmez; bir değerlendirmeye ihtiyaç olup olmadığını konuşmak için ilk görüşme iyi bir başlangıçtır.

Merkezimizde projektif değerlendirme süreci nasıl işler?

Projektif değerlendirme, Bakırköy'deki merkezimizin sakin odalarında, dört aşamalı danışmanlık sürecimize bağlı olarak yürütülür:

1. Başvuru ve ilk görüşme: Ebeveynlerle (yetişkin danışanlarda kişinin kendisiyle) başvuru nedeni, gelişim öyküsü ve günlük yaşam konuşulur; değerlendirme ihtiyacı netleşir.
2. Bireyselleştirilmiş planlama: Yaşa ve soruya uygun test seti seçilir. Gerekirse zekâ, dikkat ya da gelişim testleriyle birlikte planlanır.
3. Uygulama: Testler, kişinin kendini rahat hissedeceği bir tempoda uygulanır. Görüşme sayısı ve süresi, yaşa ve uygulanacak testlere göre ilk görüşmede belirlenir.
4. Değerlendirme ve takip: Bulgular bir geri bildirim görüşmesinde aileyle paylaşılır, öneriler konuşulur. Gerekirse psikoterapi ya da başka bir destek planlanır ve gelişim süreç içinde izlenir.

Projektif test sonuçları nasıl yorumlanır?

Projektif test sonuçları; klinik görüşme, gözlem, gelişim öyküsü ve gerekiyorsa diğer testlerle birlikte bütüncül olarak yorumlanır. Uzman tek bir yanıta değil, yanıtlarda tekrar eden temalara ve diğer bilgilerle örtüşen noktalara bakar.

Çizim tek başına tanı koymaz. Bir çocuğun koyu renkler kullanması, kendini küçük çizmesi ya da bir aile üyesini resme eklememesi, o gün nasıl hissettiğinden çizim becerisine kadar pek çok nedene bağlı olabilir. Bu tür ayrıntılar ancak çocuğun bütün tablosu içinde anlam kazanır. Bu nedenle internette dolaşan çizim yorumlarıyla çocuğunuzun resimlerini değerlendirmemenizi öneririz.

Projektif testler psikiyatrik bir tanı koymak için tek başına kullanılmaz. Tanı ya da tedavi kararı gereken durumlarda çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi önerilir; tanıyı koymak ve ilaç kararını vermek hekimin görevidir.

Aile olarak değerlendirme sürecine nasıl katkı sağlarsınız?

Ailenin en önemli katkısı, çocuğu sakin bir şekilde hazırlamak ve uzmana açık, ayrıntılı bilgi vermektir. Şunlar sürece yardımcı olur:

• Çocuğa "sınav" demek yerine "resim çizip hikâye anlatacağın bir görüşme" gibi yaşına uygun bir açıklama yapın.
• Doğru ya da yanlış cevap olmadığını, istediği gibi yanıt verebileceğini söyleyin.
• Önceden ne çizeceğini ya da ne söyleyeceğini çalıştırmayın; doğal yanıtlar en değerli bilgidir.
• Gelişim öyküsünü, okul raporlarını ve varsa önceki değerlendirmeleri ilk görüşmeye getirin.
• Geri bildirim görüşmesinde aklınıza takılan her soruyu sorun; önerilerin evde nasıl uygulanacağını birlikte konuşuruz.