DIR Floortime

DIR Floortime nedir?

DIR Floortime, çocuğun gelişim düzeyini, bireysel özelliklerini ve yakın ilişkilerini temel alarak oyun içinde iletişim, ilişki kurma ve düşünme becerilerini destekleyen gelişimsel bir müdahale modelidir. Model, çocuk psikiyatristi Stanley Greenspan ve klinik psikolog Serena Wieder tarafından geliştirilmiştir. Adındaki DIR üç temel bileşeni anlatır:

• D – Developmental (gelişimsel): Çocuğun hangi fonksiyonel duygusal gelişim basamağında olduğu ve bir sonraki basamağa nasıl destekleneceği.
• I – Individual-difference (bireysel farklılıklar): Duyusal işleme, motor planlama, dil ve görsel-mekânsal algı gibi alanlarda çocuğa özgü güçlü ve zorlandığı yönler.
• R – Relationship-based (ilişki temelli): Gelişimin, çocuğun güvendiği yetişkinlerle kurduğu duygusal ilişkiler içinde ilerlediği düşüncesi.

“Floortime” ise bu modelin uygulamadaki adıdır; kelime anlamıyla “yerde geçirilen zaman”. Yetişkin çocuğun seviyesine iner, onun ilgisini izleyerek oyuna katılır ve etkileşimi adım adım genişletir.

Fonksiyonel duygusal gelişim basamakları nelerdir?

Fonksiyonel duygusal gelişim basamakları, DIR modelinin çocuğun gelişimini dil ve akademik beceriler kadar duygusal ve ilişkisel kapasiteler üzerinden de izlemek için kullandığı aşamalardır. Temel altı basamak, birbirinin üzerine kurulan bir merdiven gibidir:

Yaş aralıkları yaklaşıktır ve kaynaklara göre küçük farklılıklar gösterir; her çocuğun kendi gelişim hızı vardır. Modelde önemli olan yaş değil, basamakların sırası ve sağlamlığıdır. Sonraki basamaklar okul çağında çoklu bakış açısı, “gri alan” düşünme ve içsel bir ölçüte göre düşünme gibi ileri becerilere uzanır. Floortime'da amaç, çocuğun sağlam olduğu basamaktan başlayıp bir sonrakine ilerlemesine eşlik etmektir.

Floortime seanslarında neler olur?

Floortime seansı, çocuğun ilgisini çeken şeyle başlar; bu bir araba, bir top ya da tekrar tekrar açıp kapattığı bir kapı olabilir. Terapist bu ilgiye katılır ve onu karşılıklı bir etkileşime dönüştürmeye çalışır. Seanslarda öne çıkan unsurlar şunlardır:

• Çocuğun liderliğini izlemek: Oyunun konusunu çocuk belirler; yetişkin yönlendirmek yerine katılır.
• İletişim döngülerini açıp kapatmak: Çocuğun bir hareketine ya da sesine yanıt verilir, onun da karşılık vermesi için alan bırakılır. Her karşılıklı paylaşım bir “döngü”dür ve amaç döngüleri uzatmaktır.
• Oyunbaz engeller: Yetişkin oyuna şakacı bir engel ekleyerek çocuğun problem çözmesini ve iletişim başlatmasını teşvik eder.
• Duygulanımı kullanmak: Ses tonu, yüz ifadesi ve coşku, çocuğun ilgisini ve katılımını artıran temel araçlardır.
• Regülasyonu gözetmek: Çocuğun duyusal ihtiyaçları dikkate alınır; aşırı uyarıldığında sakinleşmesine, uyarılmışlığı düşük olduğunda ise etkileşime katılmasına yardımcı olunur.

Bireysel farklılıklar (modelin “I” bileşeni) belirgin duyusal zorluklar içeriyorsa çalışmalar duyu bütünleme terapisi ile desteklenebilir.

DIR Floortime kimler için uygundur?

DIR Floortime, iletişim ve ilişki kurma becerilerinde zorlanan çocuklar için geliştirilmiş bir yaklaşımdır ve en sık otizm spektrumundaki çocuklarla kullanılır. Bunun yanında dil gelişiminde gecikme yaşayan, duygularını düzenlemekte zorlanan, oyunu kısa ya da tekrarlayıcı kalan çocuklar ve farklı gelişim gösteren diğer çocuklar için de uygun olabilir.

Floortime'a başlamak için bir tanı şart değildir; uygunluğa, çocuğun ihtiyaçlarının ayrıntılı değerlendirilmesiyle karar verilir. Göz teması kurmama, adına tepki vermeme ya da işaret etmeme gibi işaretler dikkatinizi çekiyorsa otizmin erken belirtileri yazımız size bir çerçeve sunabilir. Bu işaretler tek başına tanı anlamına gelmez; tanıyı yalnız hekim koyar.

Konuşma ve dil gelişimi de destek gerektiriyorsa Floortime, dil ve konuşma terapisi ile aynı çatı altında, birbirini tamamlayacak biçimde planlanabilir.

Ebeveyn koçluğu neden DIR Floortime'ın merkezindedir?

Ebeveyn koçluğu DIR Floortime'ın merkezindedir, çünkü çocuğun gelişimini en çok besleyen ilişkiler onunla her gün zaman geçiren yetişkinlerle kurduğu ilişkilerdir. DIR modelinde ebeveyn sürecin izleyicisi değil, asıl oyun ortağıdır; terapistin rolü ise ebeveyne rehberlik etmek ve onunla birlikte çalışmaktır.

Ebeveyn koçluğunda terapist, ebeveyn ile çocuğun oyununu gözlemler, çocuğun ipuçlarını birlikte okumanıza yardım eder ve etkileşimi uzatmak için somut öneriler sunar. Böylece seansta öğrenilenler banyo, yemek ve giyinme gibi günlük rutinlere taşınır. Ebeveynlerin kendi duygusal yükü de bu sürecin bir parçasıdır; gerektiğinde ebeveyn danışmanlığı ile size ayrıca destek sunuyoruz.

Merkezimizde DIR Floortime süreci nasıl işler?

Bakırköy'deki Alfa Mind Çocuk ve Aile Danışmanlık'ta DIR Floortime çalışmaları, bu alanda eğitim almış uzmanlarımızdan oluşan bir ekiple yürütülür:

• Ayşegül Gitmez (Ergoterapist), DIR Floortime 201 uygulayıcı eğitimini tamamlamıştır ve Floortime klinisyeni olarak çalışır; duyusal ve regülasyon ihtiyaçlarını ergoterapi bakış açısıyla ele alır.
• Gözde İlhan Karadağ (Uzman Psikolog), DIR Floortime 201 terapistidir. Uzun yıllar 0–6 yaş arası otizm riskli bebekler ve otizm tanılı çocuklarla, aileleriyle birlikte oyun ve iletişim becerileri alanında çalışmıştır. Floortime temelli sosyal etkileşim grupları düzenler.
• Kübra Arıkan (Klinik Psikolog), DIR Floortime 101 eğitimini almıştır; çocuklarla mentalizasyon temelli ve duygu düzenleme odaklı oyun terapisi çalışmaları yürütür.

Süreç, dört aşamalı danışmanlık modelimize göre ilerler:

1. Başvuru ve ilk görüşme: Çocuğunuzun gelişim öyküsünü dinliyor, oyununu ve sizinle etkileşimini gözlemliyoruz.
2. Bireyselleştirilmiş planlama: Çocuğunuzun hangi basamaklarda sağlam olduğunu, nerede desteğe ihtiyaç duyduğunu ve bireysel farklılıklarını belirleyerek hedefleri birlikte koyuyoruz.
3. Terapi sürecinin başlatılması: Bireysel seanslar ve ebeveyn koçluğu başlar; uygun durumlarda grup çalışmaları eklenir. Seans sıklığı ve süresi ilk değerlendirmede, çocuğun ihtiyacına göre planlanır.
4. İlerleme takibi ve değerlendirme: Etkileşimin süresindeki, iletişim döngülerindeki ve oyunun zenginliğindeki değişimleri birlikte izliyor, gerektiğinde planı güncelliyoruz.

Evde “yere inip oynama” nasıl yapılır?

Evde yere inip oynamak, çocuğunuzun seviyesine inerek onun ilgisini izlemek ve oyununa katılıp etkileşimi adım adım uzatmak demektir; özel bir malzeme gerektirmez. Ailelere önerdiğimiz temel adımlar şunlardır:

1. Çocuğunuzun seviyesine inin: Yere oturun; yüzünüz onun yüzüyle aynı hizada olsun.
2. Önce izleyin: Neye ilgi duyduğunu, nasıl oynadığını birkaç dakika sessizce gözlemleyin.
3. Oyununa katılın: Arabayı sürüyorsa siz de bir araba alın; taklit etmek, “seninleyim” demenin bir yoludur.
4. Bir adım ekleyin: Arabanın önüne bir “köprü” koyun ya da şakayla yolunu kapatın.
5. Bekleyin: Yanıt vermesi için ona zaman tanıyın; boşluğu hemen sözlerinizle doldurmayın.
6. Duygunuzu gösterin: Şaşırmayı, sevinmeyi ve merakı ses tonunuzla, yüz ifadenizle canlandırın.
7. Kısa ama sık oynayın: Gün içindeki banyo, yemek ve giyinme anları da birer Floortime fırsatıdır.

Bu sırada ekranları kapatmak ve “doğru” oynatmaya çalışmak yerine birlikte olmanın keyfine odaklanmak önemlidir. Çocuğunuz oyundan çekilirse bunu bir başarısızlık olarak görmeyin; belki de dinlenmeye ihtiyacı vardır.

Ne zaman DIR Floortime için başvurmalısınız?

Çocuğunuzun sizinle etkileşimi kısa sürüyor, oyunu paylaşmakta zorlanıyor ya da iletişim girişimleri yaşıtlarına göre belirgin biçimde az görünüyorsa bir değerlendirme yararlı olabilir. Şu işaretler dikkatinizi çekiyorsa bir uzmanla görüşmeyi düşünebilirsiniz:

• Adına tepki vermiyor ya da göz teması kurmakta zorlanıyorsa,
• İsteklerini göstermek için işaret etme, jest ya da ses kullanmıyorsa,
• Oyunu tekrarlayıcıysa ve başkalarının oyuna katılmasına izin vermiyorsa,
• Duygusal olarak sık ve uzun süre dağılıyor, sakinleşmekte zorlanıyorsa,
• Otizm spektrum bozukluğu tanısı aldıysa ve ilişki temelli bir destek arıyorsanız.

Erken dönemde başlanan destek, ailenin çocuğun ipuçlarını daha kolay okumasına yardım eder. Bakırköy'deki merkezimizde ilk görüşmede gözlemlerinizi dinliyor ve çocuğunuz için uygun yol haritasını birlikte çiziyoruz.