Denver II Gelişim Testi Nedir? 0–6 Yaşta Gelişim Taraması

Denver II gelişim testi nedir?

Denver II Gelişimsel Tarama Testi, doğumdan yaklaşık 6 yaşa kadar olan çocukların gelişimini aynı yaştaki çocuklarla karşılaştırarak gözden geçiren bir gelişimsel tarama testidir. Amacı, gelişimin yaşa uygun ilerleyip ilerlemediğini görmek ve daha ayrıntılı incelenmesi gereken bir alan olup olmadığını fark etmektir. Test, gelişimi dört alanda ele alır: kişisel-sosyal, ince motor-uyumsal, dil ve kaba motor.

“Tarama” sözcüğü burada önemlidir. Bir tarama testi “Bu çocuğun gelişimine daha yakından bakmak gerekir mi?” sorusuna yanıt arar; çocuğun neden zorlandığını ya da hangi tanının söz konusu olduğunu söylemez. Bu nedenle Denver II tek başına tanı koymaz; bir gelişimsel farklılık hakkındaki karar, ayrıntılı değerlendirme ve klinik görüşmeyle verilir.

Denver II bir zekâ testi de değildir. Okul çağındaki çocuklara uygulanan WISC-IV gibi zekâ testleri; akıl yürütme, çalışma belleği ve işlem hızı gibi bilişsel işlevlerin ayrıntılı bir profilini çıkarır ve standart puanlar verir. Denver II ise bir zekâ puanı vermez; çocuğun yaşına göre beklenen becerileri gösterip göstermediğine bakar. WISC-IV'ün neyi ölçtüğünü WISC-IV zekâ testi yazımızda anlattık.

Denver II hangi gelişim alanlarını değerlendirir?

Denver II dört gelişim alanını değerlendirir: kişisel-sosyal, ince motor-uyumsal, dil ve kaba motor. Her alanda bebeklikten okul öncesi döneme doğru giderek zorlaşan beceriler yer alır; uzman, özellikle çocuğun yaşına yakın becerilere odaklanır.

Bu alanlar günlük hayatta iç içedir; örneğin küpleri üst üste dizmek hem el becerisi hem de yönergeyi anlamayı gerektirir. Uzman ayrıca çocuğun teste ilgisini, uyumunu, çekingenliğini ve dikkatini sürdürme biçimini gözlemler; bu gözlemler, sonucun çocuğun gerçek becerilerini ne ölçüde yansıttığını değerlendirmeye yardım eder.

Denver II kimlere ve hangi durumlarda uygulanır?

Denver II, doğumdan yaklaşık 6 yaşa kadar her çocuğa, gelişimini izlemek ya da belirli bir soru işaretini netleştirmek amacıyla uygulanabilir. Belirgin bir sorun olmasa da yapılabilir; tarama testlerinin değeri tam olarak buradadır. Başlıca durumlar şunlardır:

• Rutin gelişim takibi: Çocuğunun gelişiminin yaşına uygun ilerlediğini görmek isteyen aileler için bir ara kontrol.
• Ailenin bir kaygısı: “Yaşıtları yürüyor, o henüz yürümüyor” ya da “Söylediklerimi anlıyor ama konuşmuyor” gibi süregen bir soru işareti.
• Öğretmenin gözlemi: Kreş ya da anaokulu öğretmeninin, çocuğun bazı becerilerde yaşıtlarından farklı olduğunu belirtmesi.
• Prematüre doğum öyküsü: Erken doğan bebeklerin gelişiminin yakından izlenmesi.
• Geçiş dönemleri: Kreşe başlama ya da okul öncesi eğitime geçiş gibi, çocuğun yeni beklentilerle karşılaşacağı dönemler.

Prematüre doğan bebeklerde genel klinik pratikte, yaklaşık 2 yaşına kadar genellikle düzeltilmiş yaş kullanılır. Düzeltilmiş yaş, bebeğin takvim yaşından erken doğduğu hafta sayısı çıkarılarak bulunur. Örneğin 8 hafta erken doğmuş 6 aylık bir bebeğin gelişimi, yaklaşık 4 aylık bebeklerle karşılaştırılır. Erken doğmuş bir bebeğin gelişimini takvim yaşına göre değerlendirmek, aileyi gereksiz yere kaygılandırabilir.

Okula başlamaya yaklaşan çocuklarda Denver II, okul olgunluğunu değerlendirmede kullanılan araçlardan biri olabilir; ancak okula hazır oluş daha geniş bir değerlendirme gerektirir. Bu konuyu okula hazır oluş yazımızda ele aldık.

Denver II nasıl uygulanır?

Denver II, eğitimini almış bir uzman tarafından, oyun havasında ve ebeveyn odadayken bire bir uygulanır. Çocuk için bir sınav değil, oyuncaklar ve resimlerle yapılan bir dizi etkinlik gibidir. Küçük bebekler çoğunlukla ebeveynin kucağında otururken değerlendirilir.

Kullanılan malzemeler sade ve tanıdıktır: renkli küçük küpler, bir yün yumağı, çıngırak, top, kâğıt ve kalem, resimli kartlar gibi. Uzman, test formunda çocuğun yaşını işaretler ve o yaşa yakın becerilere odaklanır; böylece çocuk kendi düzeyinin çok üstündeki görevlerle yorulmaz. Bir nesneye uzanma, resimdeki bir hayvanı gösterme ya da tek ayak üzerinde durmayı deneme gibi beceriler, çocuk oynarken gözlemlenir.

Bazı maddeler ise doğrudan gözlem yerine ebeveynin gözlemine ve bildirimine dayanır. Örneğin çocuğun evde kaşıkla yiyip yemediği ya da giyinirken ne kadar yardım aldığı, uygulama sırasında görülemeyeceği için size sorulur. Bu sorulara, çocuğunuzun genellikle ne yaptığını düşünerek, abartmadan ve küçümsemeden yanıt vermeniz önemlidir.

Çocuğun o günkü durumu sonucu etkileyebilir. Uykusuz, aç, hasta ya da yeni ortamda çok huzursuz olan bir çocuk, aslında yapabildiği bir beceriyi o gün göstermeyebilir. Uzman bunu gözlemlerine not eder; gerekirse uygulamaya ara verilir ya da başka bir güne ertelenir. Uygulama süresi çocuğun yaşına, temposuna ve uyumuna göre değişir.

Denver II sonuçları nasıl yorumlanır?

Denver II'nin genel sonucu üç kategoriden biriyle raporlanır: normal, şüpheli ya da test edilemez. Bu sonuç, tek tek becerilerin yaşıtlarla karşılaştırılmasından elde edilir: Çocuğun, yaşıtlarının büyük çoğunluğunun yapabildiği bir beceriyi henüz göstermemesi “gecikme”; yaşıtlarının çoğunun yapabildiği ama henüz herkesin kazanmadığı bir beceriyi göstermemesi ise “dikkat edilmesi gereken” bir madde olarak not edilir.

“Şüpheli” sonuç bir tanı değildir; yalnızca gelişimin bir ya da birkaç alanda daha yakından incelenmesi gerektiğini gösterir. Çocuğun o günkü yorgunluğu, çekingenliği ya da bazı becerileri deneme fırsatı bulamamış olması da bu sonuçta rol oynayabilir; uzman, yeniden taramanın mı yoksa ayrıntılı değerlendirmenin mi uygun olduğuna bu bilgilerle karar verir.

“Normal” sonuç da yalnızca o günkü tabloyu gösterir; endişeniz sürerse ya da yeni bir soru işareti ortaya çıkarsa takip devam etmelidir. Her durumda Denver II sonuçları tek başına değil; gelişim öyküsü, ebeveynle yapılan klinik görüşme ve uzmanın gözlemiyle birlikte yorumlanır.

Çocuğunuzu Denver II'ye nasıl hazırlayabilirsiniz?

Denver II'ye hazırlık, çocuğunuzun o gün kendini rahat ve olağan hâlinde hissetmesini sağlamaktır; teste yönelik alıştırma yapmak gerekmez ve önerilmez. Amaç yüksek bir sonuç almak değil, çocuğunuzun gerçek gelişim tablosunun görünmesidir.

1. Uygun bir saat seçin. Randevuyu çocuğunuzun uykulu ya da aç olmadığı, genellikle en keyifli olduğu saatlere planlayın; uyku saatine denk gelmemesine dikkat edin.
2. “Test” yerine “oyun” deyin. Konuşabilen çocuklara “Oyuncaklarla oynayacağımız, resimlere bakacağımız bir yere gidiyoruz” gibi sakin bir açıklama yeterlidir.
3. Tanıdık şeyleri yanınıza alın. Su, küçük bir atıştırmalık, bebekler için bez ve biberon, sevdiği küçük bir oyuncak yeni ortama alışmayı kolaylaştırır.
4. Çocuğunuzun yerine yanıt vermeyin. İpucu vermek, görevi onun yerine yapmak ya da “Hadi, evde yapıyordun” diye ısrar etmek sonucu etkileyebilir. Evde yaptığı bir beceriyi o an göstermezse bunu uzmana ayrıca söyleyebilirsiniz.
5. Gelişim öyküsünü önceden not alın. Başını tutma, oturma, yürüme ve ilk sözcükler gibi basamakların yaklaşık ne zaman kazanıldığını hatırlamaya çalışın; tam tarih bilmeniz gerekmez.
6. Doktor ve okul notlarını getirin. Çocuk doktorunun gelişim takip notları, işitme ve görme kontrollerinin sonuçları, kreş ya da anaokulu öğretmeninin gözlemleri ve varsa önceki değerlendirme raporları yorumu kolaylaştırır.
7. Prematüreyse doğum haftasını bilin. Bebeğinizin kaçıncı gebelik haftasında doğduğu, düzeltilmiş yaşın hesaplanması için gereklidir.
8. Hastaysa ertelemeyi konuşun. Ateş, kulak ağrısı ya da belirgin bir huzursuzluk varsa randevuyu başka bir güne almak daha sağlıklı bir tablo verir.

Tarama sonrasında süreç nasıl ilerler?

Denver II'nin ardından sonuçlar bir geri bildirim görüşmesinde sizinle paylaşılır. Bu görüşmede çocuğunuzun güçlü olduğu alanlar, desteğe ihtiyaç duyabileceği beceriler ve evde neler yapabileceğiniz sade bir dille konuşulur; sorularınız yanıtlanır. Sonuca ve sizin gözlemlerinize göre bir sonraki adım farklılaşabilir:

• Dil alanında belirgin bir soru işareti varsa dil ve konuşma terapisi değerlendirmesi önerilebilir; işitmenin kontrol ettirilmesi de çoğu zaman ilk adımlardandır.
• İnce ya da kaba motor beceriler, duyusal tepkiler veya öz bakımda zorlanma öne çıkıyorsa ergoterapi (iş ve uğraşı terapisi) değerlendirmesi planlanabilir.
• Sosyal iletişim, oyun ya da davranışla ilgili bir tablo görülürse daha kapsamlı bir psikolojik değerlendirme önerilebilir.
• Otizm spektrum bozukluğu gibi tanı gerektirebilecek durumlarda süreç, çocuk ve ergen psikiyatrisi alanında hekim değerlendirmesiyle sürdürülür; tanıyı hekim koyar.
• Okul öncesi dönemdeki çocuklarda kavram, motor beceri ve sosyal-duygusal gelişim çalışmalarını kapsayan ev seansları, desteği çocuğun kendi ortamına taşıyabilir.
• Bazı çocuklarda ise belirli bir süre sonra yeniden tarama yapmak yeterli olur.

Bakırköy'deki merkezimizde Denver II'yi, bu testin eğitimini almış iki uzmanımız uygular: uzman psikolog ve kurum koordinatörümüz Dilek Kanak ile Denver II eğitimini Hacettepe Üniversitesi Yaşam Boyu Öğrenme Merkezi'nden alan çocuk gelişimcimiz İlayda Gün. Ev seanslarını da İlayda Gün yürütür. Uzmanlarımız aynı çatı altında çalıştığı için tarama sonrası adımlar, dört aşamalı danışmanlık sürecimiz içinde birbirine bağlı biçimde planlanır.

Ne zaman bir uzmana başvurmalısınız?

Çocuğunuzun gelişimiyle ilgili içinizde birkaç haftadır süren bir soru işareti varsa, gelişim taraması için belirgin bir sorunun ortaya çıkmasını beklemenize gerek yoktur. Her çocuğun kendi gelişim hızı vardır ve küçük farklar çoğu zaman olağandır; tarama, farkın olağan bir çeşitlilik mi yoksa yakından bakılması gereken bir durum mu olduğunu anlamaya yardım eder.

Bir durum ise beklemeden değerlendirme gerektirir: gelişimde gerileme. Çocuğunuz daha önce kullandığı sözcükleri kullanmamaya başladıysa, el sallama ya da işaret etme gibi jestleri azaldıysa veya kazandığı motor ya da öz bakım becerilerini kaybediyorsa, yaşı kaç olursa olsun vakit kaybetmeden bir uzmana ve çocuk doktorunuza başvurun.

Şu durumlar da bir değerlendirme için yeterli gerekçedir:

• Yürüme, ilk sözcükler ya da sözcükleri birleştirme gibi temel basamaklarda yaşıtlarının belirgin biçimde gerisinde kalıyorsa
• Gecikme tek bir alanda değil, birden fazla alanda birlikte görülüyorsa
• Adına tepki vermiyor, göz teması ve karşılıklı oyun sınırlı kalıyorsa
• Vücudunun bir tarafını belirgin biçimde daha az kullanıyor ya da çok gevşek veya çok sert görünüyorsa (bu gözlemi çocuk doktorunuzla da paylaşın)
• Kreş ya da anaokulu öğretmeni benzer gözlemleri tekrar tekrar dile getiriyorsa

Dil basamaklarının yaklaşık yaş aralıklarını dil gelişimi aşamaları yazımızda, sosyal iletişime ilişkin erken işaretleri ise otizmin erken belirtileri yazımızda bulabilirsiniz. Bu işaretlerin hiçbiri tek başına tanı anlamına gelmez; nedenini anlamak için bir uzman değerlendirmesi gerekir. Bakırköy'deki Alfa Mind Çocuk ve Aile Danışmanlık'ta Denver II ve diğer gelişim değerlendirmeleri zekâ ve gelişim testleri hizmetimizin bir parçasıdır; süreç, ihtiyacın birlikte konuşulduğu bir ilk görüşmeyle başlar.